ODSZKODOWANIE ZA ZNISZCZONY SAMOCHÓD A SKŁADKA ZDROWOTNA

Od 1 stycznia 2025 r. zmieniły się zasady ustalania podstawy wymiaru składki zdrowotnej przedsiębiorców. Jedną z istotniejszych zmian jest wyłączenie z podstawy składki zdrowotnej przychodów ze sprzedaży określonych składników majątku firmowego, w tym środków trwałych.

Zmiana ta dotyczy również przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Nie oznacza to jednak, że każde świadczenie związane ze środkiem trwałym pozostaje bez wpływu na składkę zdrowotną.

Szczególnie istotna różnica występuje pomiędzy sprzedażą środka trwałego a otrzymaniem odszkodowania za jego uszkodzenie lub zniszczenie.

W pierwszym przypadku przychód może być wyłączony z podstawy składki zdrowotnej. W drugim – odszkodowanie co do zasady należy uwzględnić.

Sprzedaż środka trwałego – bez składki zdrowotnej

Od 1 stycznia 2025 r. przy ustalaniu podstawy wymiaru składki zdrowotnej nie uwzględnia się przychodów, o których mowa m.in. w art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT.

Przepis ten obejmuje przychody z odpłatnego zbycia określonych składników majątku wykorzystywanych w działalności gospodarczej, w tym m.in. środków trwałych.

Oznacza to, że sprzedaż firmowego środka trwałego – np. samochodu, maszyny czy urządzenia – nie zwiększa podstawy wymiaru składki zdrowotnej.

Co ważne, rozwiązanie to ma zastosowanie również do przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Nie oznacza to oczywiście, że sprzedaż środka trwałego jest zwolniona z podatku dochodowego. Należy odróżnić dwie kwestie:

podatek dochodowy – sprzedaż może powodować powstanie przychodu do opodatkowania,

składka zdrowotna – przychodu ze sprzedaży określonych składników majątku nie uwzględnia się przy ustalaniu jej podstawy.

Przykład – sprzedaż samochodu na ryczałcie

Przedsiębiorca rozliczający się ryczałtem osiągnął w 2026 r. przychód z podstawowej działalności w wysokości:

280 000 zł.

W tym samym roku sprzedał samochód będący środkiem trwałym za:

60 000 zł.

Sprzedaż samochodu należy odpowiednio rozliczyć dla celów podatku dochodowego.

Natomiast dla potrzeb ustalenia składki zdrowotnej przychodu z tej sprzedaży nie dolicza się do przychodu uwzględnianego przy określaniu właściwego progu składki zdrowotnej.

W tym przykładzie sprzedaż samochodu nie powoduje więc sama w sobie przekroczenia progu 300 000 zł dla potrzeb składki zdrowotnej.

Odszkodowanie za środek trwały – sytuacja wygląda inaczej

Inaczej należy potraktować odszkodowanie otrzymane za uszkodzenie lub zniszczenie składnika majątku związanego z działalnością gospodarczą.

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT, przychodem z działalności gospodarczej są również:

otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Jest to zatem inna kategoria przychodu niż przychód ze sprzedaży środka trwałego.

Wyłączenie wprowadzone od 1 stycznia 2025 r. dotyczy przychodów z odpłatnego zbycia określonych składników majątku. Nie obejmuje natomiast odszkodowania za szkodę dotyczącą takiego składnika majątku.

Dlatego odszkodowanie stanowiące przychód z działalności gospodarczej należy uwzględnić przy ustalaniu podstawy składki zdrowotnej.

Ten sam samochód – dwa różne skutki dla składki zdrowotnej

Najłatwiej pokazać różnicę na przykładzie samochodu będącego środkiem trwałym.

Wariant 1 – przedsiębiorca sprzedaje samochód

Przedsiębiorca sprzedaje firmowy samochód.

Powstaje przychód ze sprzedaży składnika majątku, ale przychód ten – zgodnie z zasadami obowiązującymi od 2025 r. – nie jest uwzględniany przy ustalaniu podstawy składki zdrowotnej.

Wariant 2 – samochód zostaje zniszczony i przedsiębiorca otrzymuje odszkodowanie

Samochód ulega wypadkowi, a ubezpieczyciel wypłaca przedsiębiorcy odszkodowanie.

Jeżeli odszkodowanie dotyczy składnika majątku związanego z działalnością, stanowi ono przychód określony w art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT.

Taki przychód nie został objęty wyłączeniem dotyczącym sprzedaży środków trwałych.

W konsekwencji należy go uwzględnić przy ustalaniu składki zdrowotnej.

Szczególne znaczenie dla przedsiębiorców na ryczałcie

Różnica ta może być szczególnie odczuwalna dla przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem.

W ich przypadku wysokość składki zdrowotnej zależy od wysokości rocznego przychodu.

W 2026 r. obowiązują następujące progi:

Dlatego dodatkowy przychód z odszkodowania może spowodować przekroczenie progu 60 000 zł albo 300 000 zł.

Natomiast przychód ze sprzedaży środka trwałego objęty ustawowym wyłączeniem nie powoduje przekroczenia tych progów.

Przykład – sprzedaż samochodu a odszkodowanie

Przedsiębiorca na ryczałcie osiągnął z podstawowej działalności przychód w wysokości:

290 000 zł.

Rozważmy dwie sytuacje.

Sprzedaż samochodu za 40 000 zł

Przedsiębiorca sprzedaje samochód będący środkiem trwałym za 40 000 zł.

Dla celów składki zdrowotnej przychód ze sprzedaży objęty wyłączeniem nie jest uwzględniany.

Przychód brany pod uwagę przy ustalaniu progu składki zdrowotnej nadal wynosi:

290 000 zł.

Sama sprzedaż samochodu nie powoduje więc przekroczenia progu 300 000 zł.

Odszkodowanie za samochód – 40 000 zł

Załóżmy teraz, że zamiast sprzedaży samochód uległ szkodzie, a przedsiębiorca otrzymał 40 000 zł odszkodowania stanowiącego przychód z działalności.

Wtedy:

290 000 zł + 40 000 zł = 330 000 zł.

Przychód uwzględniany dla celów składki zdrowotnej przekroczył 300 000 zł.

Odszkodowanie może więc spowodować wejście przedsiębiorcy w najwyższy próg składki zdrowotnej i konieczność odpowiedniego rozliczenia składki.

Sprzedaż wraku po szkodzie całkowitej – uwaga na dwa różne zdarzenia

Szczególnie ciekawa sytuacja występuje przy szkodzie całkowitej samochodu.

Przedsiębiorca może bowiem:

1. otrzymać od ubezpieczyciela odszkodowanie za szkodę całkowitą, a następnie
2. sprzedać pozostałość pojazdu, czyli tzw. wrak.

Mimo że oba zdarzenia dotyczą tego samego samochodu, dla składki zdrowotnej należy je rozpatrywać oddzielnie.

Odszkodowanie za szkodę dotyczącą firmowego składnika majątku stanowi odrębną kategorię przychodu i co do zasady wpływa na podstawę składki zdrowotnej.

Natomiast przychód z odpłatnego zbycia składnika majątku objęty wyłączeniem obowiązującym od 2025 r. nie jest uwzględniany w podstawie składki zdrowotnej.

Może więc dojść do sytuacji, w której w związku z jednym zdarzeniem – szkodą całkowitą samochodu – przedsiębiorca uzyska dwa różne przychody, które dla potrzeb składki zdrowotnej będą traktowane inaczej.

A co z podatkiem na ryczałcie?

Wyłączenie przychodu ze sprzedaży środka trwałego z podstawy składki zdrowotnej nie oznacza zwolnienia tego przychodu z podatku dochodowego.

To dwie odrębne kwestie.

W przypadku przedsiębiorcy na ryczałcie należy więc oddzielnie ustalić:

• czy dane zdarzenie powoduje powstanie przychodu podatkowego,
• jaką stawkę ryczałtu należy zastosować,
• czy dany przychód należy uwzględnić przy ustalaniu składki zdrowotnej.

W przypadku odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z działalnością gospodarczą przychód, o którym mowa w art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT, podlega co do zasady opodatkowaniu ryczałtem według stawki 8,5%.

Najważniejsze różnice

Dlaczego warto o tym pamiętać?

Przedsiębiorca może intuicyjnie założyć, że skoro od 2025 r. sprzedaż środka trwałego została wyłączona z podstawy składki zdrowotnej, to podobnie powinno być z odszkodowaniem dotyczącym tego środka trwałego.

Tak jednak nie jest.

Przepisy wyłączają konkretną kategorię przychodów – przede wszystkim przychody z odpłatnego zbycia określonych składników majątku.

Odszkodowanie za szkodę dotyczącą firmowego składnika majątku jest natomiast przychodem z innego tytułu – wskazanym w art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT.

Dlatego może ono zwiększyć podstawę składki zdrowotnej.

Podsumowanie

Od 1 stycznia 2025 r. przedsiębiorcy korzystają z korzystniejszego rozwiązania dotyczącego składki zdrowotnej – przychody ze sprzedaży określonych składników majątku firmowego nie są uwzględniane przy ustalaniu podstawy składki zdrowotnej.

Dotyczy to również przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Nie należy jednak rozszerzać tego wyłączenia na wszystkie przychody związane z majątkiem firmy.

Najważniejsza zasada jest następująca:

sprzedaż środka trwałego – co do zasady bez wpływu na składkę zdrowotną,

odszkodowanie za szkodę dotyczącą firmowego składnika majątku – wpływa na składkę zdrowotną.

Dla przedsiębiorcy na ryczałcie różnica może mieć szczególne znaczenie, ponieważ wysokie odszkodowanie może doprowadzić do przekroczenia progu 60 000 zł lub 300 000 zł, a tym samym do konieczności rozliczenia wyższej składki zdrowotnej.

Podstawa prawna

• art. 14 ust. 2 pkt 1 i pkt 12 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• art. 12 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
• art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Interpretacja indywidualna z 25 czerwca 2025 r., sygn. DI/200000/43/550/2025 (decyzja nr 550/2025) – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie